Zdravstveni sistem u Crnoj Gori - realnost i perspektive

 Ishemicne bolesti srca, cerebroaskularne bolesti, rak plu─ça, afektivni poremecaji (unipolarna depresija) i se─çerna bolest odgovorne su za skoro dvije tre─çine ukupnog opterecenja boles─çu.

21 jan 2017 0 comment   mr sci dr stomatolog Mladen Vukovi─ç Specijalista zdravstvenog menad┼żementa

 

Zdravstveni sistem svake zemlje obuhvata niz komponenti medjusobno uslovljenih i povezanih, determinisanih politi─Źkim odlukama, socio-ekonomskim prilikama i nizom drugih faktora koji svi zajedno, direktno ili indirektno uti─Źu na njegov kvalitet i efikasnost.

S druge strane, i zdravstveni sistem ima direktan ili indirektan uticaj na gotovo sve komponente savremenog drustva, kroz kvalitet i efikasnost usluga koje pruza gradjanima i drustvu u cjelini.

Jedna od zajedni─Źkih karakteristika zdravstvenih sistema gotovo svih zemalja svijeta je pove─çanje potreba u javnom zdravstvu, vi┼íe nego ikada ranije, zbog demografske situacije, epidemiolo┼íkog pritiska, br┼żeg razvoja medicinske tehnologije za dijagnostiku i lije─Źenje, rasta cijene ljekova, i inovativnih i biolo┼íkih, itd.

Tro┼íkovi prevencije i lije─Źenja rastu brze od ekonomske osnove dru┼ítva. Zato je neophodno uvesti adekvatne sisteme finansiranja koji ce osigurati dugoro─Źno finansijski odr┼żiv i stabilan razvoj zdravstvenog sistema.

Planovi vezani za razvoj zdravstvenog sistema imaju politi─Źki karakter jer je neophodna politi─Źka saglasnost za niz mjera i aktivnosti usmjerenih na njegovo dalje ja─Źanje i razvoj.

O zna─Źaju zdravlja i obezbe─Ĺivanja kvalitetnog, efikasnog i bezbjednog zdravstvenog sistema najbolje govori ─Źinjenica da je zdravlje prioritetni zadatak svih politika i aktivnosti EU.

Osniva─Źki ugovor (Ugovor o osnivanju Evropske zajednice) u ─Źlanu 152. propisuje da se u definiciji i implementaciji svih politika i aktivnosti EU obezbijedi visok nivo zdravlja i zdravstvene za┼ítite.

Crnogorski zdravstveni sistem je, po ve─çini parametara koji ga karakteri┼íu, relativno mali sistem i kao takav pogodan je za uvo─Ĺenje i primjenu novih saznanja i iskustava te relativno brzu transformaciju u jedan moderan, kvalitetan i efikasan sistem sposoban da u potpunosti zadovolji potrebe krajnjih korisnika svojih usluga.

Naime, mre┼żu javnih zdravstvenih ustanova Crne Gore cini:

  • 18 domova zdravlja i 3 zdravstvene stanice
  •  7 op┼ítih bolnica
  • 3 specijalne bolnice
  • Klini─Źki centar Crne Gore
  • Institut za Javno Zdravlje
  • Apotekarska ustanova Crne Gore.

Mre┼żu bolni─Źkih kapaciteta javnih zdravstvenih ustanova u Crnoj Gori ─Źine stacionari pri domovima zdravlja, op┼íte bolnice, specijalne bolnice i Klini─Źki Centar. Mre┼żu bolni─Źkih ustanova na sekundarnom nivou cine 7 op┼ítih bolnica, 3 specijalne bolnice i Klini─Źki centar, koji je ustanova na tercijarnom nivou zdravstvene za┼ítite a za gradjane Podgorice, te gravitirajucih op┼ítina ÔÇô Danilovgrada i Kola┼íina pru┼ża usluge sekundarnog nivoa.

Klini─Źki Centar i Institut za Javno Zdravlje su ustanove tercijarnog nivoa zdravstvene za┼ítite (uklju─Źuju edukativnu i nau─Źno-istraziva─Źku djelatnost, samostalno ili u saradnji sa Medicinskim i drugim fakultetima). Status tercijarne djelatnosti nije stalan i mora se provjeravati nakon odre─Ĺenog vremenskog perioda (obi─Źno 5 godina). Tercijarna zdravstvena djelatnost je dio javno-zdravstvenog sistema i ne mo┼że se obavljati u privatnim zdravstvenim ustanovama, osim u okviru privatno-javnog partnerstva.

Pored navedenog, prilikom dono┼íenja strate┼íkih odluka vezanih za razvoj i upravljanje zdravstvenim sistemom potrebno je uzeti u obzir i neke druge parametre, kao sto su veli─Źina populacije, te demografski pokazatelji, od kojih su najva┼żniji stopa nataliteta, mortaliteta, fertiliteta i prirodnog prira┼ítaja, itd.

Sa populacijom od 640,000 stanovnika Crna Gora spada u red malih zemalja, u kojoj je po podacima iz 2007. godine stopa nataliteta iznosila 12,44 na 1,000 stanovnika, stopa mortaliteta 9,51 na 1,000 stanovnika, što je uslovilo pozitivnu stopu prirodnog priraštaja od 2,93 na 1,000 stanovnika.

Procenat starijih od 65 i vi┼íe godina (12,8%) u ukupnoj populaciji iz 2008. godine bio je manji od prosjeka u Evropskom regionu (15,1%), dok je procenat mladih do 14 godina (19,7%) iznad prosjeka (17%). U 2007. godini prosje─Źan ┼żivotni vijek za mu┼íkarce je iznosio 71,22 godine a za ┼żene 76,06 godina, ┼íto je za oko 6 godina kra─çe od prosjeka za zemlje EU.

Jedan od va┼żnih demografskih pokazatelja, a ujedno i socio-ekonomskih uslova i funkcionisanja zdravstvene slu┼żbe jedne zemlje je i smrtnost djece do navr┼íene prve godine ┼żivota. U Crnoj Gori je mortalitet odojcadi smanjen sa 11,14 na 1,000 zivorodjenih (1991.) na 7,4 na 1,000 ┼żivorodjenih (2007). Medjutim, to je zna─Źajno iznad prosjeka zemalja clanica EU (4,6 na 1,000 ┼żivorodjenih) i Evro A ÔÇô grupe (3,9 na 1,000 zivorodjenih).

┼áto se socio-ekonomske situacije ti─Źe, nizak nivo BDP-a i visoka stopa nezaposlenosti predstavljaju ozbiljan limitirajuci faktor odr┼żivog finansiranja zdravstvene za┼ítite.

Hroni─Źne nezarazne bolesti vode─çi su uzroci obolijevanja, invalidnosti i prijevremenog (prije 65. godine) umiranja stanovnika Crne Gore.

Ishemicne bolesti srca, cerebroaskularne bolesti, rak plu─ça, afektivni poremecaji (unipolarna depresija) i se─çerna bolest odgovorne su za skoro dvije tre─çine ukupnog opterecenja boles─çu. Hronicne nezarazne bolesti su u 2007. godini cinile skoro 80% svih uzroka smrti.

U strukturi mortaliteta bolesti srca i krvnih sudova ─Źinile su vi┼íe od polovine svih smrtnih ishoda (55,8%), a svaka ┼íesta umrla osoba (15,8%) bila je ┼żrtva malignog tumora. Uce┼í─çe malignih neoplazmi u broju lica koja su lije─Źena u bolnicama je vrlo visoko (8,7% svih bolnickih otpusta), ┼íto predstavlja ─Źetvrti naj─Źe┼í─çi razlog za hospitalizaciju u 2006. godini.

Pu┼íenje, hipertenzija, hiperholesterolemija, gojaznost, nepravilna ishrana, fizi─Źka neaktivnost, zloupotreba alkohola i psihoaktivnih supstanci faktori su rizika za nastanak brojnih hroni─Źnih nezaraznih bolesti, ─Źiji nastanak ima naj─Źesce multifaktorsku etiologiju.

U Crnoj Gori je 2008. godine pu┼íila tre─çina odraslog stanovni┼ítva, 40,8% je imala hipertenziju, 15,1% odraslih je bilo gojazno a samo mali procenat je redovno upraznjavao fizi─Źke aktivnosti.

Broj ljekara (2,3 na 1,000 stanovnika) manji je od evropskog prosjeka (3,3 na 1,000 stanovnika), takodje i medicinskih sestara (4,5 na 1,000 stanovnika) dok je evropski prosjek 8,3 na 1,000 stanovnika.

Klini─Źki Centar Crne Gore raspola┼że sa oko 350 specijalista i u┼żih specijalista a pored toga trenutno ima i 190 ljekara na specijalizaciji, od ─Źega je 84 specijalizacija raspisano tokom ove godine.

Postojece doma─çe i me─Ĺunarodne analize posebno su istakle nisku stopu hospitalizacija, manji broj bolnickih kreveta i nisku stopu iskori┼í─çenosti kreveta u pore─Ĺenju sa istim na nivou EU. Zbog niske stope iskori┼í─çenosti kapaciteta nu┼żna je racionalizacija organizacije, funkcionisanja i finansiranja bolnica radi postizanja bolje efikasnosti i kvaliteta.

Na osnovu analize navedenih parametara potrebno je definisati prioritetna razvojna podru─Źja i ciljeve, u skladu sa Master planom razvoja crnogorskog zdrvatsvenog sistema. Tu, prije svega, mislim na neophodnost davanja veceg prioriteta zdravstvenom vaspitanju, identifikovanju i savladjivanju faktora rizika za zdravlje iz okoline, smanjivanju morbiditeta i mortaliteta od kardio-vaskularnih bolesti, unapredjenju mentalnog zdravlja, smanjenju bolesti zavisnosti, ja─Źanju za┼ítite od zaraznih bolesti, hemijskih uticaja i jonizujuceg zra─Źenja, pove─çanju spremnosti na krizne situacije, prevenciji i ranoj detekciji malignih i drugih hroni─Źnih nezaraznih bolesti, pobolj┼íanju stanja oralnog zdravlja stanovni┼ítva, za┼ítiti na radu i smanjenju profesionalnih bolesti i povreda, smanjenju povreda i smrti u saobra─çaju, itd.

Na podru─Źju zdravstvene djelatnosti pa┼żnju je potrebno usmjeriti na ostvarivanje slede─çih ciljeva i zadataka:

Modernizacija mre┼że javnih zdravstvenih ustanova

Izgradnja nove, moderne faze Klinickog centra, te novih op┼ítih bolnica, savremeno opremljenih, sa stru─Źnim kadrom iz zemlje i inostranstva nesumnjivo doprinosi brzoj modernizaciji i transformaciji crnogorskog zdrvstvenog sistema, u cilju dostizanja najvi┼íih standarda u pru┼żanju zdravstvenih usluga.

Treba svakako razgovarati i sa svetski priznatim i poznatim lancima bolnica, kakva je, recimo, turska Acibadem grupa, koja raspola┼że sa 18 modernih bolnica u Turskoj i inostranstvu, u cilju njihovog privla─Źenja i dolaska u Crnu Goru. Tu je svakako i svajcarski ÔÇťSwiss Leading HospitalsÔÇŁ lanac vrhunskih bolnica, koje pru┼żaju zdravstvene usluge na najvi┼íem nivou. Sve ovo doprinijelo bi i razvoju zdravstvenog turizma, koji je pored vjerskog, najprofitabilnija grana turizma i gdje se godi┼ínje na globalnom nivou okrene nekoliko stotina milijardi dolara.

Naravno, potrebno je posebno podvu─çi da svi inostrani bolni─Źki lanci mogu u Crnoj Gori poslovati jedino i samo na principu mje┼íovitog javno-privatnog partnerstva, koje ce osigurati da zdravstveni sistem ostane pod dominantnom kontrolom dr┼żave i da crnogorski gradjani na ovaj nacin dobiju vrhunske zdravstvene usluge u sklopu obaveznog zdravstvenog osiguranja, dok bi za strane dr┼żavljane usluge bile pru┼żane na tr┼żi┼ínim principima, od ─Źega bi i dr┼żava imala po osnovu poreza i doprinosa zna─Źajne benefite.

Treba spomenuti i neophodnost izgradnje nove Klinike za neurologiju i psihijatriju koja sada funkcioni┼íe u zaista neprikladnim uslovima. Osnivanje Agencije za akreditaciju zdravstvenih ustanova je jedan od osnovnih uslova za uvo─Ĺenje sistema totalnog kvaliteta u zdravstvu. Bilo bi po┼żeljno razmi┼íljati i o osnivanju Centra za istra┼żivanje i razvoj mati─Źnih ─çelija, jer je regenerativna medicina budu─çnost savremene medicine.

Tako─Ĺe, izgradnja i razvoj ustanova za dugotrajno i palijativno zbrinjavanje starih, bolesnih i nemo─çnih lica, izgradnja stara─Źkih domova je ne┼íto ─Źemu bi trebalo posvetiti posebnu pa┼żnju.

Integracija javnog i privatnog sektora

Ova mjera obuhvata prethodno spomenute aktivnosti kao i dalje umre┼żavanje privatnih zdravstvenih ustanova u javno-zdravstveni sistem. Dobar primjer je Bolnica Codra iz Podgorice kao i PZU ÔÇťTesla medicalÔÇŁ iz Berana, koju bi svakako trebalo uklju─Źiti u javno-zdravstveni system, s obzirom na stru─Źni kadar i vrhunsku dijagnosticko-terapeutsku opremu koju posjeduje ( Magnetna rezonanca, CT Skener 64 multi slajs, hiperbaricna komora, itd), te PZU ÔÇťHipocratÔÇŁ iz Podgorice, itd.

Krace liste cekanja

Prethodno navedene mjere, kao ┼íto su izgradnja novih, savremenih bolni─Źkih kapaciteta, integracija javnog i privatnog sektora mogu u zna─Źajnoj mjeri smanjiti liste ─Źekanja. Trenutno u Klini─Źkom Centru na listi ─Źekanja se nalazi 3,194 pacijenta, od ─Źega 2,339 na dijagnostici.

Zna─Źajan broj ovih pacijenata mogao bi biti upu─çen na dijagnosticko-terapeutske procedure u spomenute private klinike, ─Źime bi se liste cekanja smanjile na najmanju mogu─çu mjeru.

Takodje, dalje povecanje broja specijalista i subspecijalista, pro┼íirivanje postoje─çih kapaciteta, uvo─Ĺenje dodatnih termina (poslepodnevni i rad vikendom), bolja organizacija rada, potpuna informatizacija ─Źime se spre─Źavaju duple liste ─Źekanja, itd., neke su od mjera koje rje┼íavaju problem listi ─Źekanja, koje nisu problem samo crnogorskog zdravstvenog sistema, vec i mnogo razvijenijih i organizovanijih, kakav je recimo, zdravstveni sistem Velike Britanije (NHS), Njema─Źke, Skandinavskih zemalja, itd.

Informatizacija zdravstvenog sistema

Ovo je po mom dubokom uvjerenju, conditio sine qua non za zavr┼íetak reforme na sekundarnom i tercijarnom nivou zdravstvene za┼ítite. Ovime se posti┼że bolja umre┼żenost zdravstvenih ustanova unutar sistema i razvoj E-health-a kroz uvodjenje elektronskih zdravstvenih kni┼żica (u Srbiji do kraja godine) i elektronskih zdravstvenih kartona, te e-prescribing (elektronski recepti ─Źime se smanjuje mogu─çnost zloupotreba na najmanju mogu─çu mjeru i uspostavlja direktna komunikacija izme─Ĺu ljekara i farmaceuta).

Tako─Ĺe, izdavanje elektronskih naloga za razne dijagnosticke i terapeutske procedure i dobijanje povratnih rezultata elektronskim putem, zatim razvoj Telemedicine koja omogucava postavljanje dijagnoze i tretman pacijenata na distanci, te telemonitoring njegovih vitalnih funkcija u realnom vremenu, viruelni E-health team sastavljen od doktora raznih specijalnosti dostupnih pacijentima on line 24/7, Health Informatics kojeg ─Źine softverska rje┼íenja za zakazivanje pacijenata, obradu podataka, itd, samo su neke od mjera E-health-a, ─Źime se ostvaruju zna─Źajne u┼ítede i racionalizacija poslovanja.

Definisanje osnovnog paketa usluga na sekundarnom i tercijarnom nivou zdravstvene zaštite

Ova komponenta ali i uvodjenje transparentnog sistema klasifikacije bolesnika kao osnov za izmjenu sistema finansiranja, donosno napla─çivanja prema slo┼żenosti bolesti.

Ja─Źanje specijalisticko-ambulantne djelatnosti, akutne i neakutne bolni─Źke obrade i preno┼íenje aktivnosti na dnevne bolnice.

Broj osoblja na sekundarnom i tercijarnom nivou zdravstvene za┼ítite prilagoditi potrebama stanovni┼ítva. Postotak nemedicinskog kadra je sada izuzetno visok i kre─çe se oko 21% ┼íto je zna─Źajno iznad prosjeka EU (12,5%).

Ja─Źanje menadzerskih kapaciteta i dalja profesionalizacija upravlja─Źkog kadra.

Pozicioniranje komora i stru─Źnih tijela u okviru javno-zdravstvenog sitema uz permanentno pra─çenje i kontrolu njihovog rada.

Podizanje motivacije zaposlenih u zdravstvu, nagradjivanje kvalitetnog rada i podizanje odgovoronsti svakog pojedinca.

Ponovno aktiviranje stomatolo┼íke zdravstvene za┼ítite, prije svega u Domovima zdravlja. ─îinjenica je da reforma primarne zdravstvene za┼ítite u oblasti stomatologije nije dala ┼żeljene rezultate, ve─ç je do┼ílo do zna─Źajnog pogor┼íanja svih zdravstvenih pokazatelja u pogledu stanja oralnog zdravlja stanovni┼ítva. Osim toga, ovako sprovedena reforma li┼íila je najva┼żniju i najve─çu kategoriju osiguranika a to su zaposlena i nezaposlena lica, prava na besplatnu stomatolo┼íku za┼ítitu, ─Źime je naru┼íen princip jednakosti.

Razvoj domace farmaceutske industrije.

Crna Gora je u ovom momentu dominantno uvozno-zavisna zemlja sa godi┼ínjom konzumcijom ljekova u vrijednosti od oko 60 miliona eura. S druge strane postoje odli─Źne mogu─çnosti za razvoj doma─çe farmaceutske proizvodnje zasnovane na biljnoj bazi ─Źime bi se ostvarile zna─Źajne u┼ítede u budzetu i zna─Źajni prilivi po osnovu izvoza kvalitetnih farmaceutskih proizvoda.

Zaokruzivanje pravnog okvira i stvaranje uslova za dalji razvoj i primjenu metoda komplementarne (alternativne) medicine u okviru javno- zdravstvenog sistema.

─îinjenica je da alternativna medicina kod nas jos uvijek nije zazivjela u mjeri u kojoj je prisutna u visoko-razvijenim zemljama, te da treba stvoriti uslove za njenu punu afirmaciju.

Dalja saradnja sa civilnim sektorom, kao preduslov dalje demokratizacije i otvorenosti zdravstvenog sistema.

Moram napomenuti da se Crna Gora na┼íla na posljednjem mjestu na listi 35 evropskih zdravstvenih sistema u ovogodi┼ínjem izvje┼ítaju Evropskog zdravstvenog potro┼ía─Źkog indeksa (EHCI).

U izvje┼ítaju se navodi da je Crna Gora ÔÇťzemlja koja ima samo 650,000 stanovnikaÔÇŁ, zbog ─Źega bi reforme mogle veoma brzo da se sprovedu. Holandija je i dalje zemlja koja ima najbolji sistem zdravstvene za┼ítite u Evropi i jedina zemlja koja je prvi put u dosada┼ínjih 11 godina mjerenja ovog indeksa osvojila vi┼íe od 900 poena.

Osam zemalja (Holandija, ┼ávajcarska, Norve┼íka, Finska, Belgija, Luksemburg, Njema─Źka i Island) osvojile su vi┼íe od 800 od maksimalnih 1.000 bodova. Iza njih na ljestvici sa ne┼íto manje bodova na┼íle su se Danska, ┼ávedska, Francuska i Austrija, koje iz razli─Źitih razloga "nisu u potpunosti dostigle ovakav rezultat".

Od bivših jugoslovneskih republika najbolje je plasirana Slovenija na 15. mjestu, zatim slijedi Hrvatska na 16. mjestu, Makedonija je na 18. mjestu, Srbija 30.

EHCI analizira nacionalne zdravstvene sisteme na osnovu 48 indikatora, koji uklju─Źuju oblasti kao ┼íto su:

  • prava i obavije┼ítenost pacijenata
  • pristup zdravstvenoj za┼ítiti
  • ishodi lije─Źenja
  • prevencija i kori┼í─çenje farmaceutskih proizvoda, itd.

Na kraju, zaklju─Źio bih da crnogorski zdravstveni sistem, i pored brojnih slabosti i nedostataka, ima dobru osnovu za relativno brzu modernizaciju i transformaciju u kvalitetan, efikasan i bezbjedan zdravstveni sistem uskladjen sa standardima i normama EU.

Radi dostizanja ovog cilja potrebno je sprovesti navedene mjere i aktivnosti, za ┼íta je neophodna  pomo─ç i podr┼íka cjelokupne dru┼ítvene zajednice. 

 

mr sci dr stomatolog Mladen Vukovi─ç

Specijalista zdravstvenog menad┼żementa

Top Tweets

Jelena ┼áofranac iz @CKCG_MRC : Va┼żno je uvezivati sisteme davanja socijalnih i zdravstvenih usluga, naro─Źito kad goÔÇŽ https://t.co/MP9u97ixVo
Prof. dr Vesna Miranovi─ç ispred @MinZdravlja : Ni u jednoj dr┼żavi ne postoji bogati zdravstveni sistem. Na┼í sistemÔÇŽ https://t.co/JNDjAFYTcM
Mina Brajovi─ç iz @WHO kancelarije u #CG : Nivo privatnih pla─çanja od 40% u zdravstvu, nije prihvatljiv, mora se radÔÇŽ https://t.co/iHft8udejo